Opening en verslag
De voorzitter heet alle aanwezigen welkom in het bijzonder de NZO-leden namens TenneT en de Nederlandse Vissersbond die vandaag afscheid nemen als lid van het NZO.
Het verslag NZO 5 november 2025 is vastgesteld, onder voorbehoud van opname van enkele opmerkingen
Wetenschappelijke Klankbord Commissie (WKC)
In het NZO van 16 juli is afgesproken dat de WKC wordt gevraagd een advies op te stellen over de interpretatie van het concept ecologische draagkracht. De Terms of Reference (ToR) zijn opgesteld door de WKC. Deze ToR zijn achtereenvolgens besproken in de NZO vergadering van 5 november, en in de programmacommissie MONS (PC MONS) van 27 november.
In het NZO is afgesproken de vraagstelling op te splitsen in twee fasen:
• Fase 1: WKC-onderzoek gericht op inventarisatie (begripsverheldering en relatie met de Goede Milieu Toestand (GMT)) – op dít onderdeel wordt vandaag akkoord gevraagd.
• Fase 2: NZO-proces gericht op operationalisatie – dit nader te bepalen onderdeel speelt na afronding Fase 1.
Fase 1 (inventarisatie) zal gedeeltelijk door WKC-leden en gedeeltelijk met externe deskundigen wordt uitgevoerd. Er wordt in juni 2026 een kort rapport opgeleverd. Na de afronding van de inventarisatie (Fase 1) vindt een duidelijk moment plaats waarop het plenaire NZO op basis van de resultaten van Fase 1 collectief bepaalt: gaan we door met een Fase 2 die zich richt op de operationalisering, en zo ja wat is dan precies de opdracht? Ook de instelling van een eventuele begeleidingsgroep komt dan aan de orde.
Onder deze voorwaarden stemt het NZO in met fase 1.
Buiten dit onderwerp van het WKC-advies meldt WKC-voorzitter dat een van de WKC-leden heeft aangegeven februari 2026 te stoppen. De WKC is bezig met een procedure ter vervanging. De nieuwe kandidaat zal aan het NZO worden voorgedragen.
Voortgangsrapport 10 (mei 2025-november 2025)
De NZO-voortgangsrapportage mei 2025-november 2025 wordt het NZO voorgelegd. Het NZO stemt in met de rapportage. De voortgangsrapportage wordt nu door de voorzitter aan de minister van IenW gestuurd. De minister zendt deze rapportage op zijn beurt naar de TK.
N.a.v. deze rapportage wordt gesproken over veiligheid/weerbaarheid op zee. De vraag komt aan de orde of het ministerie van Defensie een vaste plek aan de NZO-tafel zou moeten innemen. Besloten wordt dat de voorzitter met het ministerie van IenW gaat overleggen hoe dit thema vorm zal krijgen in het komende jaar.
NZO-brief over programma Verbindingen Aanlanding Wind Op Zee (VAWOZ)
In juni is het effectenonderzoek (IEA en plan-MER) van programma VAWOZ opgeleverd. De routes zijn ontworpen en de mogelijke effecten van de verbindingen in kaart gebracht door Arcadis e.a. in opdracht van KGG. Gebiedskennis en aandachtspunten zijn opgehaald vanuit de omgevingspartijen uit de verschillende regio’s. De Werkgroep Energie en Infrastructuur heeft een conceptbrief voorbereid als inbreng van het NZO voor het ontwerpprogramma VAWOZ.
Het NZO stemt in met de voorzittersbrief programma VAWOZ, die op 18 december 2025 naar de minister KGG zal worden verzonden.
Monitoring en Onderzoek Natuurversterking en Soortenbescherming (MONS)
De MONS programmaleider licht achtereenvolgens kort toe: het Jaarplan MONS 2026, het bijbehorende financiële overzicht en rapport ID 49 (Inventarisatie habitats op de Borkumse Stenen).
Het NZO stemt in met het Jaarplan MONS 2026 en het bijbehorende financiële overzicht. NZO stelt het van duiding voorziene MONS-rapport ID 49 vast.
In de PC MONS is ook gesproken over afstemming tussen de lange termijn agenda van het NZO en het gereedkomen van resultaten van MONS-onderzoek. Mede ten behoeve daarvan zal de programmaleider gesprekken gaan voeren met alle stakeholders.
Communicatie
Tijdens de vergadering van het NZO zijn het voorstel werkwijze communicatie, de hoofdlijnen communicatie NZO 2025-2030 en de afspraken communicatie Noordzeeoverleg 2025-2030 besproken.
Het NZO stemt in met de Hoofdlijnen communicatie NZO 2025-2030 en Afspraken communicatie Noordzeeoverleg 2025-2030.
Terugblik traject beschermde gebieden (NZA 4.38)
De notitie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) over de Update planning toekomstige instandhoudingsmaatregelen (visserijbeperkingen) in beschermde gebieden en de NZO-notitie Sectorgesprekken-terugblik op implementatie van NZA 4.38 worden besproken. De eerste notitie bespreekt de planning van instandhoudingsmaatregelen in beschermde gebieden, met de focus op visserijbeperkingen en de vooruitgang richting 15% beschermd gebied in 2030. De tweede notitie is gebaseerd op de gesprekken die de voorzitter in het najaar van 2025 heeft gehouden met alle vijf sectoren.
Na bespreking concludeert het NZO dat het essentieel is dat het NZO de geleerde lessen uit de terugblik, in de toekomst en bij nieuwe besluiten over gebiedsbescherming, toepast. Met daarbij de nadruk op wetenschappelijk onderbouwde feiten en zorgvuldige procesinrichting voor effectieve besluitvorming.
Aanwijzing Vogelrichtlijngebieden
In het NZA art. 4.34 is afgesproken dat er voor 2025 onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek zal worden uitgevoerd om vast te stellen of de Hollandse Kust, de Vlakte van de Raan, de Borkumse Stenen, de Klaverbank, de Doggersbank en de Centrale Oestergronden voldoen aan de selectiecriteria voor aanwijzing als Vogelrichtlijngebied. Gebieden die voldoen aan de selectiecriteria dienen daarna zo spoedig mogelijk aangewezen te worden als Vogelrichtlijngebied (uiterlijk 2025). Ondanks stappen in de werkgroep gebieds- en soortenbescherming is de deadline van 2025 niet gehaald.
Het NZO neemt het voorstel van de voorzitter over om een brief naar de staatssecretaris van LVVN te sturen met het verzoek om de Hollandse Kust aan te wijzen als Vogelrichtlijngebied. Deze brief zal nog voor het kerstreces worden verstuurd.
Klimaatneutrale gassen (NZA 5.16)
Voor de invulling van NZA-afspraak 5.16 is tijdens het NZO op 5 november afgesproken dat er een conceptvoorzittersbrief zal komen en dat er een overzicht van lopende en toekomstige plannen voor klimaatneutrale gassen op de Noordzee wordt opgesteld. Tot nu toe is het niet gelukt om een effectieve voorzittersbrief te maken die voldoende steun heeft onder de NZO-leden. Er lijkt behoefte te zijn om de focus te leggen op het overzicht van activiteiten, waarbij de werkgroep Energie en Infrastructuur eerst aan zet is.
De voorzitter constateert dat de conceptbrief niet verder wordt besproken en dat de werkgroep Energie en Infrastructuur met een voorstel komt voor de invulling van afspraak 5.16 uit het NZA. De inventarisatie zoals voorgesteld door EBN is een te bewandelen route voor de invulling van afspraak 5.16.
‘Transitiefonds’ uitgaven en begroting
Het agendapunt schuift door naar 28 januari 2026.
Werkgroepen
De werkgroep gebieds- en soortenbescherming vergaderde op 13 november en 2 december, waarbij ze achtergronddocumenten voor soortenbeschermingsplannen, waaronder pelagische en demersale vis, bespraken, evenals vogelconcentratiegebieden. De werkgroep energie en infrastructuur kwam op 4 december bijeen om pVAWOZ te behandelen. Op 25 november besprak de werkgroep medegebruik in windparken de voortgang en urgentie van zon-op-zee-projecten. De werkgroep Voedseltransitie kwam bijeen op 5 november en 4 december. Tijdens die werkgroepen slot werd het ondernemersplan van de kottervisserij goedgekeurd en werd er gesproken over met aandacht voor het toetsingskader van- en voorstellen voor- transitiefonds-projecten in 2026
Mededelingen
- Aanpak subsidietenders voor Windenergie op Zee: Ministrie van KGG bevestigt dat het kabinet in 2026 een subsidietender voor windenergie op zee opent, waarin voorschriften voor natuurversterkend bouwen zijn opgenomen en prekwalificerende criteria worden gehanteerd.
- Ontwerp Mariene Strategie: het Rijk geeft een update van het proces van totstandkoming van de mariene strategie deel 1 en 2 toe.
- Oefengebied voor Drones: De provincie Zuid-Holland onderzoekt milieu-effecten van luchtruimwijzigingen voor drone-oefeningen boven de Noordzee en werkt aan een kaart van het oefengebied.
- Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD): Rijkscoördinator bespreekt de noodzaak van ruimte voor defensie en gevolgen van een recente rechtbankuitspraak.
Rondvraag en sluiting
De programmaleider MONS meldt dat Noordzeedagen 2026 worden gehouden op 1 en 2 oktober 2026 in het Deltapark Neeltje Jans, georganiseerd door Wageningen Marine Research.
De voorzitter meldt dat de nieuwjaarsbijeenkomst plaatsvindt in Zandvoort op 28 januari 2026 aansluitend op de NZO-vergadering, met boeiende lezingen over de toekomst van de Noordzee.
De voorzitter spreekt een woord van dank uit aan de afscheidnemende NZO-leden (die TenneT en de Nederlandse Vissersbond vertegenwoordigden) en wenst iedereen fijne kerstdagen en een goed oud-en-nieuw.